BilimBilim Haberleri

Paradoks Nedir?

Paradoks tanımını yapmadan önce şunu belirtelim. Hayatımız belirli bir mantık akışında ilerler. Bu mantık akışında bazı şeyleri saçma bazı şeyleri doğru buluruz ama hiçbirini paradoks kadar aykırı bulmayız.
sonsuzluk-paradoksu
Paradoks , görünüşte doğru olan bir ifade veya bir ifade topluluğunun bir çelişki oluşturması veya sezgiye karşı bir sonuç oluşturmasıdır. Tanımı bile bir paradoks değil mi. Gerçekten anlaması ve anlatması da çok zor bir konu. 17. yüzyılda eski Yunan medeniyetinden çıkan bu kavramdır. Örnek paradoksları ele alalım;

Girit Paradoksu

giritli-paradoksu

Bir Giritli düşünür olan Epimenides şöyle söyler “Bütün Giritliler Yalancıdır ”

Kendisi de Giritli olduğundan dolayı söylediği şey yalan olacaktır. Ama yalansa ki söylediğine göre Tüm Giritliler yalancıdır , o zaman doğru söylemiştir. Ama doğruysa yalan olması lazım yalancıdır. Bu süreç birbirini takip eder ve hiç bir yere varılmaz. Gördüğünüz gibi bunun sonu yoktur ve bu olay Girit Paradoksu adını almıştır.

Dede Paradoksu ( Büyük Baba Paradoksu )

Dede Paradoksu

Dede Paradoksu veya büyük baba paradoksu aslında zaman yolculuğu denildiğinde akla gelen ilk düşüncedir. Bu paradoks şu soruyla paradoks haline gelmiştir. ” Eğer siz bir zaman makinesi icat etmiş olsanız ve bu zaman makinesi ile geçmişe gidilebilse , geçmişteki dedenizi öldürseniz ne olur ? ” Bir mantığa göre siz hiç doğmamış ve zaman makinesini hiç icat etmemiş olmanız gerekmekte. Bu durumda dedenizin katili kim? Bu paradoks bir düşünüre göre zamanda yolculuğun imkansız olduğunun kanıtıdır ancak bazılarına göre bir durum sonucunda yeni bir zaman çizgisi oluşur ve kişi bir katil olarak yeni oluşan evrende yaşamaya devam eder. Diğer evrende ise aslında hiç doğmamıştır.

Kum Yığını Paradoksu

Kum yığını paradoksu

Paradoksu önesüren Euplides , hiçbir zaman bir ” kum yığını ”  oluşturulamayacağını iddia etmiştir. Çünkü bir kum tanesi ” yığın ” değildir. Yanına bir tane daha koyarsak yine yığın oluşmaz. ” Kum yığını ” olmayan bir şeyin yanına veya üzerine kum tanesi koymakla yığın elde edemeyeceğimize göre hiçbir zaman ” kum yığını ” oluşturamayız. Daha açık bir deyişle: Kabul edelim ki  birer birer kum tanelerini biraraya getirelim. Hangi aşamadan sonra kumlar ” yığın”  oluşturur ?

Kum Yığını Paradoksu

Diyelim ki 1 milyon adet kum tanesi bir yığın oluştursun. 999.999 tanesi bir kum yığını  olarak kabul edilmeyecek mi ? Eğer kabul edersek ” 1 ” eksiği de yığın olmaz mı ? Yani hangi aşama bizim için ” yığın ” anlamına gelir ? Bu paradoksa göre asla kum yığını oluşturamayız. Çünkü asla kum yığınının hangi basamakta oluştuğunu bilemeyiz.

Duran Ok Paradoksu

duran-ok-paradoksu

Bu paradoksa göre atılan bir ok hiçbir zaman hedefine ulaşamaz. Çünkü hareket edemez. Çünkü hedefe varmadan önce ilk yolun yarısını gelmelidir. Yolun yarısını gelmeden önce de dörtte birini gelmelidir. Dörtte birini gelmeden önce de 8 de birini gelmelidir. Böylece ok hedefine ulaşamaz. Ayrıca ok her an bir noktadadır. O noktada olması , durması anlamına gelir.

duran-ok-paradoksu2

Zamanın bölünmüş en küçük parçası ” an ” olduğuna göre ok , o an içinde hareketsizdir ve kendisine eşit bir yer kaplar. Bir mesafe , sonsuz parçaya bölünebileceğinden hareket söz konusu değildir.

Theseus’un Gemisi

theseus-gemisi

Plutark’ın aktardığı yunan efsanesine göre Girit’ten zaferle dönen Theseus’un gemisi Atina’da hatıra olarak uzun süre muhafaza edildi. Zamanla geminin tahtaları çürüdükçe yenileriyle değişir. Öyle ki bir gün geminin değiştirilmedik hiçbir parçası kalmaz. Bu durumda gemi hala Theseus’un gemisi sayılır mı , yoksa başka bir gemi haline mi gelmiştir ? Gemi antik filozoflar için tartışma konusu olur. Theseus’un gemisi filozofları tarih boyunca uğraştıran bir konudur. Paradoksun çözümü için  çeşitli öneriler ortaya atılmıştır.

heraklitos

Heraklitos’a göre varlıklar sürekli değişmektedir. Bu nedenle yukarıdaki konu bir paradoks değildir.  Theseus’un gemisi Atina’ya vardığı günün ertesinde farklı gemi olmuştur.  Aristo’ya göre varlığı tanımlayan 4 neden vardır. Şekilsel neden veya şekil veya şekil , bir varlığın görünüşü , tasarımıdır. Maddesel neden , maddesidir. Aristo’ya göre bir şeyin neliğini şekilsel neden tanımlar.  Dolayısıyla Theseus’un gemisi , aynı olarak kalmıştır, zira şekil değiştirmemiştir.

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı